Jak uprawiać cykorię z nasion (Cichorium intybus): radicchio, sugarloaf i pędzenie witlofu

Cykoria nosi najbardziej mylącą nazwę w ogrodzie warzywnym, a gdy już ją rozszyfrujesz, okazuje się jedną z najbardziej użytecznych roślin: jest najlepsza dokładnie wtedy, gdy wszystko inne dobiega końca. Radicchio nabiera kolorów przy pierwszych przymrozkach, cykoria cukrowa stoi na grządce do grudnia, a witloof — blade, zbite chicons uprawiane przez Holendrów i Belgów w ciemności — to plon zbierany w środku domu w styczniu z korzeni wykopanych w listopadzie. Wszystkie należą do tego samego gatunku, Cichorium intybus, byliny europejskich poboczy o błękitnych kwiatach, i wszystkie pochodzą z siewu wykonanego między późną wiosną a późnym latem. Kluczem jest wiedza, który typ znajduje się w torebce, bo cztery grupy potrzebują różnych terminów i dają zupełnie inne warzywa.

• Siew Połowa maja – połowa czerwca (witloof do pędzenia) · czerwiec – początek sierpnia (radicchio & cykoria cukrowa) · marzec – wrzesień (cykoria liściowa) · sierpień – październik (Grumolo)
• Głębokość & rozstaw 1 cm głębokości · rzędy co 30 cm · przerzedzić do 15 cm (witloof) lub 25–30 cm (typy główkowe)
• Mrozoodporność Cykoria cukrowa i Grumolo do ok. −8 °C · wczesne radicchio wrażliwe na mróz · korzenie witloofa wykopywane przed silnymi mrozami
• Zbiór Wrzesień – grudzień z grządki · pędzone chicons od listopada do marca, 3–4 tygodnie po umieszczeniu korzeni w skrzynkach

Jeden gatunek, cztery warzywa — i gąszcz nazw

Zacznijmy od nazw, bo one wprawiają wszystkich w zakłopotanie. Endywia — kędzierzawa frisée i szerokolistna eskarola — to inny gatunek, Cichorium endivia: roślina jednoroczna, łagodniejsza i znacznie mniej mrozoodporna, którą znajdziesz w kolekcji endywii lub pod nazwą Cichorium endivia. To, co Brytyjczycy nazywają chicory, a Amerykanie Belgian endive, to pędzone chicon z C. intybus; to, co Włosi nazywają radicchio, to czerwona, główkowa forma tej samej rośliny; a prażony korzeń, który niegdyś zastępował kawę w czasach wojennych, to znowu ten sam gatunek. Cała kolekcja cykorii — i jej botaniczny bliźniak, Cichorium intybus — dzieli się na cztery grupy.

Witloof, czyli cykoria brukselska, uprawiana jest ze względu na korzeń. Sieje się ją wczesnym latem, korzenie wykopuje jesienią i pędzi w ciemności, uzyskując zwarte, białe chicons: w naszej ofercie znajdziesz Zoom F1, Brussels i Videna, a także ekologiczną Brussels. Radicchio to ta czerwona — okrągłe Palla Rossa i Chioggia, podłużna Treviso, późna Rossa di Verona oraz kremowo-karmazynowe, nakrapiane Castelfranco i Variegata di Lusia, wszystkie zebrane w kolekcji radicchio. Cykoria cukrowa (Pain de Sucre, Zuckerhut) tworzy wysoki, blady, samozbielający się główkę przypominającą wyrośniętą sałatę rzymską — jest najodporniejsza i najbardziej produktywna spośród typów główkowych. A cykoria liściowa — włoskie odmiany cięte, takie jak Catalogna, Spadona, Barba di Cappuccino i Zuccherina di Trieste, a także zimoodporna Grumolo — sieje się gęsto i zbiera w młodości, tak jak zimowe sałaty liściowe.

Kiedy siać: kalendarz cykorii działa wstecz

Większość warzyw sieje się tak wcześnie, jak tylko można. Cykoria jest dokładnie odwrotna: typy, które najdłużej dochodzą do stołu, siejemy jako pierwsze, a zbyt wczesny siew to klasyczny błąd. Korzeń witloofa posadzony w kwietniu przeżywa chłodne noce wiosenne i wybija nasionę w lipcu, dając łodygę kwiatową zamiast grubego korzenia — dlatego typy do pędzenia wysiewa się od połowy maja do połowy czerwca i nie wcześniej. Radicchio i cykoria cukrowa następują od czerwca do początku sierpnia — główki formowane w skracające się dni września i października są twardsze i znacznie mniej gorzkie niż jakikolwiek letni siew. Typy liściowe można siać od marca do września i ciąć po sześciu tygodniach, a Grumolo, wysiana w sierpniu lub wrześniu, zimuje jako płaska zielona rozeta i zwija się w główkę w marcu.

Co prowadzi do uczciwego pytania o wrzesień. Jest już za późno na siew witloofa, radicchio czy cykorii cukrowej do pełnej główki — potrzebują czterech do pięciu miesięcy. Nie jest za późno na pasmo cykorii cięto-i-odrastającej (Zuccherina di Trieste i zwykły typ cięty są oba dostępne do siewu we wrześniu) ani na Grumolo, a późno wysiane Castelfranco lub Treviso pod kloszem dadzą małe, słodkie główki wczesną wiosną zamiast jesienią. Wszystko inne trafia na listę na kolejny maj i czerwiec — patrz kolekcja nasion do siewu w czerwcu — podczas gdy tegoroczne siwy opisano w poradniku siewów wrześniowych oraz w kolekcji nasion do siewu w tym miesiącu.

Jak siać cykorię — krok po kroku

1. Wybierz miejsce pod korzeń, nie pod liść Witloof potrzebuje głębokiej, wolnej od kamieni gleby nawożonej pod poprzedni plon — nigdy świeżego kompostu, który rozwidla korzenie dokładnie tak samo jak w przypadku marchwi. Radicchio i cykoria cukrowa są mniej wymagające, ale nie znoszą mokrej gleby zimą. Zajrzyj do poradnika przygotowania gleby.
2. Siej bezpośrednio, na głębokość 1 cm, w rzędach co 30 cm Cykoria ma korzeń palowy i nie lubi przesadzania. Siew bezpośredni do wilgotnego rzędka daje kiełkowanie w 7–14 dni w temperaturze 15–20 °C. Jeśli ślimaki uniemożliwiają siew gruntowy, wysiaj do modułów i posadź w ciągu trzech tygodni, zanim korzeń dosięgnie dna komórki.
3. Przerzedź wcześnie i zdecydowanie Rozstaw 15 cm między roślinami witloofa daje korzenie z idealną koroną 3–5 cm; 25–30 cm dla radicchio i cykorii cukrowej. Stłoczone rośliny dają cienkie korzenie i luźne główki, które ani nie pędzą, ani nie zawijają się prawidłowo.
4. Podlewaj równomiernie, nie nawóż wcale Suchy sierpień po którym następują obfite opady rozrywa główki i wywołuje wybijanie w nasiona, dlatego celem jest stała wilgotność — patrz poradnik podlewania ogrodu. Azot sprzyja bujnym, gorzkim i wiotkim roślinom; cykoria go nie potrzebuje.
5. Wykopuj korzenie witloofa po pierwszych przymrozkach Pod koniec października lub w listopadzie, gdy liście opadną. Przytnij liście na 2–3 cm powyżej korony, skróć końcówkę korzenia, zostawiając 15–20 cm długości, odrzuć wszystko cieńsze od kciuka i przechowuj korzenie w wilgotnym piasku w chłodnej szopie, aż będziesz gotowy do pędzenia.

Pędzenie witloofa: chicons w ciemności

To właśnie sprawia, że cykoria zasługuje na osobny artykuł. Ustaw pięć lub sześć przyciętych korzeni pionowo w głębokim doniczce lub wiadrze wypełnionym wilgotnym kompostem lub piaskiem — korony ledwo wystające — i nakryj je odwróconą doniczką tego samego rozmiaru z zatkniętymi otworami drenażowymi. Ciemność musi być całkowita, bo choćby odrobina światła zazielenia chicon i czyni go gorzkim. Utrzymuj temperaturę 10–15 °C — nieogrzewany pokój gościnny, piwnica lub szafka pod schodami są idealne; ciepła kuchnia daje luźne, wyciągnięte główki — i dbaj o to, by kompost był lekko wilgotny. Po trzech do czterech tygodniach chicons mają 10–15 cm wysokości i są zwarte; odłam je przy koronie, zanim końcówki zaczną się otwierać. Większość korzeni daje drugi, mniejszy plon. Zacznij nowe wiadro co dwa tygodnie od listopada, a zbiór potrwa do marca.

Stara metoda — rów na zewnątrz z 15 cm ziemi usypanej nad koronami — nadal działa, a przy łagodnej zimie korzenie można pozostawić w miejscu wzrostu i pędzić w miejscu pod odwróconym wiadrem. W pomieszczeniu jest po prostu pewniej i zamienia ciemną szafkę w najproduktywniejszy kąt styczniowego ogrodu.

Obie drogi mieszczą się na tej samej grządce w tym samym roku, jeśli zaplanujemy to z wyprzedzeniem: rząd witloofa pod koniec maja, rząd Palla Rossa na początku lipca, pasmo cykorii ciętej we wrześniu i Grumolo, które przejmie miejsce wiosną. To siew sukcesywny z jedną torebką miesięcznie, co oznacza cykorię na stole od września do kolejnego kwietnia.

Pielęgnacja, goryczka i zimno

Cykoria to jedna z najmniej wymagających roślin w ogrodzie warzywnym: nie wymaga nawożenia, podpierania ani nie ma szkodników wartych oprysku. Wyjątkiem są ślimaki — na etapie siewek i wewnątrz koron pędzonych chicons — a bariera lub wieczorny obchód dają lepsze efekty niż cokolwiek z butelki — patrz szkodniki ogrodowe i ich zwalczanie. Mszyce czasem zasiedlają serca w ciepłym wrześniu, a mszyca korzeniowa sałaty może osłabiać rośliny na tej samej glebie przez dwa lata z rzędu — dlatego przenoś cykorię w płodozmianie i traktuj ją jako roślinę liściową, nie korzeniową.

Goryczka to związek chemiczny roślin — laktukopikryna — ta sama substancja, która czyni sałatę po wyboluciu niejadalną — i są trzy sposoby jej poskromienia. Ciemność jest pierwszym: pędzony chicon i blady środek cykorii cukrowej są łagodne właśnie dlatego, że nigdy nie widziały słońca. Zimno jest drugim: kilka mroźnych nocy zamienia skrobię w cukier i pogłębia czerwień radicchio równocześnie, dlatego listopadowa Treviso nie ma nic wspólnego z sierpniową. Kuchnia jest trzecią metodą — pół godziny w zimnej wodzie, gorący grill i sos z tłuszczem i czymś słodkim. Producenci z Veneto idą jeszcze dalej i blanszują późne odmiany Treviso i Verona w zbiornikach z bieżącą wodą źródlaną przez dwa tygodnie, ale mróz i wiadro załatwiają sprawę w domu.

Zbiory: główki, pniaki i puntarelle

Radicchio jest gotowe, gdy główka wydaje się twarda pod delikatnym naciskiem — osiem do dwunastu tygodni od siewu dla wczesnych odmian, dłużej dla późnych — i tnie się je przy podstawie nożem. Zostaw pniak w ziemi: zwłaszcza późne odmiany dają falę małych wtórnych główek, a Rossa di Verona zimuje i plonuje ponownie wiosną. Cykoria cukrowa może stać na grządce, dopóki nie zagrozą silne przymrozki, a wtedy wnieść całe główki do chłodnej szopy, gdzie przechowają się przez kilka tygodni. Odmiany liściowe tnie się 3 cm powyżej korony, tak jak każdą sałatę. A jeśli pozwolisz roślinie Catalogna stać przez zimę, puste pędy, które wyrzuca w marcu, to puntarelle — przysmak rodem z Rzymu, krojony w loczki w lodowatej wodzie i podawany z dressingiem anchois. Wszystko szybko traci świeżość po ucięciu, więc zbieraj tylko tyle, ile potrzebujesz; nasz poradnik zbioru i przechowywania plonów obejmuje resztę zimowej kuchni.

Najczęstsze błędy przy uprawie cykorii

• Zbyt wczesny siew odmian do pędzenia — siew w kwietniu kończy się wybolueniem w lipcu. Od połowy maja do połowy czerwca i nie wcześniej.
• Świeży obornik pod witloofem — rozwidlone, rozgałęzione korzenie, które nie nadają się do pędzenia. Używaj gruntu nawożonego pod poprzedni plon.
• Pędzenie w świetle lub w cieple — odrobina światła zazielenia chicon i czyni go gorzkim; ciepła kuchnia daje luźne główki. Pełna ciemność i 10–15 °C.
• Traktowanie jak sałatę — cykoria nie potrzebuje nawożenia i woli uboższą glebę. Azot sprzyja liściom, nie sercom.
• Zbieranie radicchio przed mrozami — kolor i słodycz tworzą się pod wpływem mrozu. Wrześniowa główka to blady, gorzki cień listopadowej.
• Wyrywanie pniaka — zostaw go; drugi rzut małych główek bywa najsmaczniejszy w całym sezonie.

Najczęściej zadawane pytania

Czy cykoria to to samo co endywia?
Nie, choć nazwy są używane zamiennie w całej Europie. Cykoria to Cichorium intybus — witloof, radicchio, cykoria cukrowa i odmiany cięte. Endywia to Cichorium endivia, grupa frisée i eskaroli: roślina jednoroczna, łagodniejsza, siana latem i znacznie mniej odporna na mróz. Pędzony biały chicon, który Amerykanie nazywają Belgian endive, to — mylące, ale tak — cykoria. Obie uprawia się bardzo podobnie, jednak tylko C. intybus ma gruby korzeń palowy, który można pędzić.

Czy można siać cykorię we wrześniu?
Tylko szybkie typy liściowe i Grumolo. Cykoria cięto-i-odrastająca wysiana teraz daje młode liście w ciągu sześciu tygodni, a pod kloszem plonuje przez całą zimę; Grumolo wysiana we wrześniu zimuje jako rozeta i zwija się w główkę w marcu. Witloof, radicchio i cykoria cukrowa potrzebują czterech do pięciu miesięcy i letniego siewu, więc te trafiają na przyszłoroczną listę. Tunel foliowy lub klosz, jak opisano w poradniku przedłużania sezonu wegetacyjnego, zamienia marginalny późny siew w niezawodny.

Dlaczego moja cykoria jest tak gorzka?
Zwykle dlatego, że była zbierana w cieple i na świetle. Główki cięte w sierpniu lub na początku września, przed jakimikolwiek chłodnymi nocami, są najbardziej gorzkie; pędzone chicons wystawione nawet na odrobinę światła zielenią się i ostrzeją; a roślina, która przeschła, a potem wyboluła, jest gorzka na wskroś. Poczekaj na mróz, dbaj o całkowitą ciemność w garnku do pędzenia, mocz cięte liście w zimnej wodzie i wybieraj naturalnie łagodniejsze odmiany — cykorię cukrową, Castelfranco i Grumolo — jeśli pozostałe wydają ci się zbyt intensywne.

Czy radicchio i cykoria cukrowa przeżyją mróz?
Cykoria cukrowa i Grumolo wytrzymują ok. −8 °C bez problemu, a późne odmiany radicchio — Treviso, Rossa di Verona, Castelfranco — potrzebują kilku przymrozków, by nabrać koloru i słodyczy, choć silny mróz poniżej ok. −5 °C uszkadza zewnętrzne liście. Wczesne odmiany Palla Rossa są wrażliwe na mróz i należy je zebrać przed pierwszym silnym przymrozkiem. Okrycie agrowłókniną kupuje im jeszcze jeden miesiąc.

Cykoria wymaga siewu wczesnym latem i wiaderka w ciemnej szafce w listopadzie, w zamian wypełniając lukę między ostatnią sałatą a pierwszymi wiosennymi liśćmi. Jeśli i tak jesteś w ogrodzie w tym tygodniu, kolejnym wrześniowym zadaniem jest zebranie ziół — nasz poradnik zbioru i suszenia ziół wyjaśnia, co ciąć przed mrozem. Przeglądaj pełną ofertę nasion warzyw i warzyw ekologicznych, albo zacznij od naszego poradnika uprawy warzyw dla początkujących i pozostałych poradników uprawy.