Leeuwenbek kweken uit zaad (Antirrhinum majus)

Leeuwenbek is de boerentuinbloem die iedereen zich uit zijn jeugd herinnert — knijp in de zijkant van een bloempje en de ‘leeuw’ doet zijn bek open. Het is ook een van de nuttigste bloemen die je uit zaad kunt kweken: lage typen voor potten en randen, hoge aren voor de border en de vaas, en een bloeiseizoen dat loopt van de vroege zomer tot de eerste strenge vorst. Het addertje onder het gras: het zaad is zo fijn als stof en de planten hebben een lange aanloop nodig, dus de zaaidatum luistert nauwer dan bij de meeste eenjarigen. Deze gids volgt Antirrhinum majus van een zaaisel aan het eind van de winter tot toppen, uitplanten, snijden en het voorkomen van roest, plus hoe je kiest tussen lage, middelhoge en hoge typen.

• Zaaien Februari–maart onder glas; april direct buiten voor een late bloei
• Kieming 1–3 weken bij 18–21 °C · bovenop de grond zaaien, het zaad heeft licht nodig
• Uitplanten Eind april–mei, 20–30 cm uit elkaar, volle zon, goed doorlatende grond
• Bloei Juni tot de vorst, als je uitgebloeide aren weghaalt of blijft snijden

Welk type leeuwenbek kies je?

Leeuwenbekken zijn kortlevende vaste planten uit het Middellandse Zeegebied, maar in de tuin worden ze gekweekt als half-winterharde eenjarigen: aan het eind van de winter onder glas gezaaid, in het voorjaar uitgeplant en dezelfde zomer in bloei. Alle tuinvormen horen bij één soort, Antirrhinum majus, en de belangrijkste keuze die je maakt is de hoogte, want die bepaalt waar de planten komen te staan en of je ze moet ondersteunen.

• Laag (zo'n 20–25 cm). Selecties zoals Tom Thumb vormen kleine, bossige kussentjes vol korte aren. Ideaal voor de voorkant van de border, bloembakken en potten.
• Middelhoog of halfhoog (zo'n 40–50 cm). De alleskunners: hoog genoeg voor een klein boeketje, compact genoeg om het in de meeste tuinen zonder steun te redden.
• Hoog (75–90 cm of meer). Lange, rechte aren voor achter in de border en om te snijden. Geef ze een stok of een laag steungaas.

Tetraploïde selecties hebben een dubbele set chromosomen, wat merkbaar grotere bloempjes en stevigere stengels geeft. Lage, halfhoge, hoge en tetraploïde typen en benoemde kleuren zoals Cherry Twist en Mango Twist vind je in onze collectie leeuwenbekzaad en ook op botanische naam onder Antirrhinum majus.

Wanneer zaai je leeuwenbek?

Leeuwenbek heeft van zaad tot eerste bloem zo'n vier maanden nodig, dus de belangrijkste zaaiperiode is februari tot maart onder glas — in een verwarmde kas, een kweekbak of op een lichte vensterbank. Eind januari zaaien kan ook, vooral als je de zaailingen onder een lamp doorkweekt: onze gids over kweeklampen voor zaailingen legt uit waarom vroege, lichthongerige zaailingen zonder lamp vergeilen, en de regel van 10 uur daglicht verklaart waarom alles wat je veel eerder zaait gewoon stil blijft staan.

Een zaaisel in april, onder glas of direct in warme grond, bloeit ook nog, alleen later — vanaf ongeveer augustus. De zaailingen zijn taaier dan de meeste half-winterharde eenjarigen en verdragen na het afharden een lichte vorst; daarom staat leeuwenbek ook in onze februarilijst voor winterzaaien in melkflessen. Al onze leeuwenbekken staan in de collectie zaaien in maart bij elkaar.

Leeuwenbek zaaien: bovenop de grond, in het licht

• Gebruik fijne, vochtige zaaigrond. Vul een zaaibak of kleine potjes met gezeefde zaaigrond, druk die licht aan en geef water van onderen voordat je zaait.
• Zaai dun op het oppervlak. Het zaad is zo fijn als stof. Strooi het op een gevouwen stukje papier en tik het er voorzichtig af, of meng het met een snufje droog zand, zodat het gelijkmatig verdeeld wordt.
• Niet afdekken. Leeuwenbekzaad heeft licht nodig om te kiemen. Druk het aan op het oppervlak en bestrooi het hooguit met wat vermiculiet, dat licht doorlaat.
• Houd het warm en vochtig. 18–21 °C is ideaal. Dek de zaaibak af met een doorzichtig deksel of een plastic zak en houd hem uit de felle middagzon.
• Geef water van onderen. Met een gieter spoel je het piepkleine zaad op hoopjes. Zet de zaaibak een paar minuten in water zodra de bovenkant begint op te drogen.

De zaailingen verschijnen na een tot drie weken. Haal dan meteen het deksel eraf en geef ze de lichtste plek die je hebt; worden ze bleek en slap, kijk dan bij vergeilde zaailingen: oorzaken en oplossingen. Volle zaaibakken met fijne zaailingen zijn ook gevoelig voor kiemschimmel, dus lucht elke dag.

Verspenen, toppen en uitplanten

Verspeen de zaailingen in kleine plukjes of één voor één in celtrays zodra je ze bij een blaadje kunt vastpakken, meestal drie tot vier weken na het zaaien. Kweek ze daarna wat koeler door, rond 10–15 °C; zo blijven ze compact en stevig. Heeft een plant drie of vier paar echte blaadjes, top dan het groeipunt net boven een bladpaar. Het voelt hardhandig, maar elke getopte plant vertakt zich in vijf of meer bloeistengels in plaats van één.

Afharden doe je in een week of twee; plant ze daarna vanaf eind april tot in mei uit, na de ergste vorst, in de volle zon en goed doorlatende grond. Zet lage typen zo'n 20 cm uit elkaar en hoge typen 25–30 cm. Leeuwenbek houdt niet van zware, natte grond, dus meng grit door klei of kweek ze in verhoogde bedden of potten. Steek bij hoge rassen nu al stokken in de grond of span op zo'n 30 cm hoogte gaas over het bed, zodat de stengels erdoorheen groeien.

Leeuwenbek kweken uit zaad: stap voor stap

1. Februari–maart: onder glas bovenop de grond zaaien Fijne, vochtige zaaigrond, zaad aangedrukt maar niet afgedekt, 18–21 °C en een doorzichtig deksel.
2. Na 1–3 weken: deksel eraf, zoveel mogelijk licht De lichtste vensterbank of een kweeklamp; geef water van onderen.
3. 3–4 weken: verspenen in celtrays Pak ze bij een blaadje vast, nooit bij het stengeltje, en kweek ze koeler door bij 10–15 °C.
4. 3–4 bladparen: de top eruit Knip net boven een bladpaar voor bossige planten met veel stengels.
5. Eind april–mei: afharden en uitplanten Volle zon, goed doorlatende grond, 20–30 cm uit elkaar; geef hoge typen steun.
6. Vanaf juni: wekelijks snijden of uitgebloeide aren weghalen Als je uitgebloeide aren verwijdert, blijven de zijscheuten bloeien tot de vorst.

Leeuwenbek voor de vaas of voor de border?

Dezelfde soort vervult twee heel verschillende rollen, en de manier waarop je hem kweekt, verschilt per doel een beetje:

In de vaas houdt leeuwenbek het ongeveer een week. Snijd in de koelte van de ochtend, verwijder de onderste bladeren en zet de stengels meteen rechtop: als ze plat liggen, buigen de toppen omhoog naar het licht en ben je je rechte aar kwijt. Ze passen perfect tussen zinnia's en cosmea in een gemengd boeket — onze gids over een snijbloementuin beginnen uit zaad laat zien hoe je er een bed omheen plant. Voor hoge blauwe aren combineer je ze met vaste en eenjarige ridderspoor. Teken je deze winter de moestuin van volgend jaar uit, dan trekt een rij hoge leeuwenbekken aan het eind van een groentebed ook hommels aan — de enige insecten die sterk genoeg zijn om de bloemen open te wrikken. Lees meer in onze gids over een moestuin plannen.

Veelgemaakte fouten bij het kweken van leeuwenbek

• Het zaad afdekken. Begraven zaad blijft in rust. Zaai bovenop de grond — meer over lichtkiemers lees je in onze gids over zaden laten kiemen.
• Te laat zaaien. Een zaaisel binnen in mei bloeit pas in de nazomer. Mik op februari–maart.
• Het toppen overslaan. Planten die je niet topt, geven één hoge aar en een paar zwakke zijscheuten. Top één keer bij drie tot vier bladparen.
• Water geven over het blad en te dicht planten. Leeuwenbekroest is te herkennen aan bruinoranje puistjes aan de onderkant van de bladeren en gedijt op nat blad. Geef water aan de voet, houd voldoende afstand tussen de planten en kweek ze niet elk jaar op dezelfde plek; zie veelvoorkomende plantenziekten.
• Ze zaad laten zetten. Planten die zaaddozen mogen vormen, gaan minder bloeien. Snijd wekelijks of haal uitgebloeide aren weg, zodat er nieuwe zijaren blijven komen.

Veelgestelde vragen

Heeft leeuwenbekzaad licht nodig om te kiemen?
Ja. Druk het zaad aan op het oppervlak van vochtige zaaigrond en laat het onbedekt, of bestrooi het hooguit met wat vermiculiet. Afdekken met grond is de meest voorkomende reden dat leeuwenbek niet opkomt.

Wanneer zaai ik leeuwenbek binnen?
Februari tot maart voor bloemen vanaf juni. Eind januari kan met goed licht of een kweeklamp; zaaisels vanaf april bloeien vanaf ongeveer augustus.

Moet je leeuwenbek toppen?
Voor bossige planten met veel bloeistengels: ja — top het groeipunt één keer bij drie tot vier bladparen. Wil je één extra lange aar voor een tentoonstelling of als snijbloem, laat de plant dan ongetopt.

Komt leeuwenbek elk jaar terug?
Het is een kortlevende vaste plant, en in een beschutte tuin met goed doorlatende grond overleven de planten vaak een zachte winter en bloeien ze het jaar erna vroeg. In hun tweede seizoen zijn ze meestal zwakker, dus de meeste tuiniers zaaien elk voorjaar opnieuw. Ze zaaien zich ook gemakkelijk uit in grind en in de voegen tussen tegels.

Een snufje leeuwenbekzaad dat je in februari zaait, geeft je meer planten dan er in de border passen, en maandenlang bloemen voor de vaas. Combineer ze met cosmea, zinnia's en de rest van onze snijbloemzaden, of bekijk alle zaden van eenjarige bloemen. Nieuw in het zaaien? Begin met onze beginnersgids voor bloemen kweken uit zaad, bekijk al onze zaadcollecties, of ontdek de rest van onze kweekgidsen.