Kif Tlesti l-Ġnien tal-Ħaxix għax-Xitwa: X'Tneħħi u X'Tħalli

X'imkien bejn l-aħħar qarabagħla u l-ewwel ġlata, kull ġnien tal-ħaxix jasal fil-punt fejn is-sodod li spiċċaw ikunu aktar minn dawk li għadhom jikbru. Dak li tagħmel bihom fis-sitt ġimgħat li ġejjin jiddeċiedi kif jibdew ir-rebbiegħa d-dieħla: nodfa jew mimlija mard li għadda x-xitwa, mgħottija jew imqaxxra mix-xita tax-xitwa, ippjanati jew bl-addoċċ. "Li tpoġġi l-ġnien jorqod" hija espressjoni antika għal xogħol li hu inqas dwar it-tindif u aktar dwar il-protezzjoni tal-ħamrija u t-tħejjija għall-istaġun li jmiss.

L-aħbar it-tajba hi li mhuwiex tmiem ġimgħa wieħed li jeżawrik. Jekk isir sew, huwa sensiela ta' xogħlijiet żgħar, sodda b'sodda, mill-aħħar ta' Settembru sa Novembru — u wħud mill-aktar utli jinvolvu li tħalli l-affarijiet eżatt fejn huma.

• Meta Mill-aħħar ta' Settembru sa Novembru, sodda waħda kull darba hekk kif jispiċċaw l-għelejjel
• Neħħi L-għelejjel tas-sajf li spiċċaw, it-tkabbir marid, u l-ħaxix ħażin qabel ma jagħmel iż-żerriegħa
• Ħalli L-għelejjel tax-xitwa, l-għeruq tal-fażola u tal-piżelli, u ftit ħabitat fit-truf
• Fl-aħħar Kull sodda għarwiena mgħottija, l-appoġġi maħżuna, u noti miktuba għas-sena d-dieħla

Sodda b'sodda, mhux tindif kbir f'daqqa

L-istint huwa li tistenna sakemm jispiċċa kollox u tneħħi kollox f'daqqa. Sa dak iż-żmien ikun Novembru, il-ħamrija tkun imxarrba, ikun tard wisq għal demel aħdar, u s-sodod jibqgħu għarwiena matul l-aktar xhur tax-xita. Minflok, ittratta kull sodda bħala xogħol għaliha: il-jum li tinqata' l-aħħar fażola, dik is-sodda titnaddaf u tiġi mgħottija, waqt li l-kurrat ta' ħdejha jkompli sa Marzu. Ġnien imħejji għax-xitwa b'dan il-mod qatt ma jkun vojt għalkollox u qatt ma jkollu ħamrija għarwiena.

Aħdem biss meta l-ħamrija ma tkunx twaħħal. Jekk timxi fuq art imxarrba fil-ħarifa tagħfasha għal xhur; oqgħod fuq biċċa ħatba jekk ikollok bżonn, u ħalli t-tafal tqil waħdu wara x-xita.

X'jitneħħa — u fejn imur

Il-biċċa l-kbira tal-għelejjel tas-sajf li spiċċaw imorru dritt fuq il-munzell tal-kompost: iz-zkuk tal-fażola u tal-piżelli, il-weraq tal-qarabagħli u tal-qargħa, iz-zkuk imqattgħin tal-qamħirrum ħelu, il-ħass li tela' fiż-żerriegħa, u l-ħaxix ħażin annwali li għadu ma għamilx żerriegħa. Il-mildju trabi fuq il-weraq tal-qarabagħli mhuwiex raġuni biex tarmihom — jeħtieġ pjanta ħajja biex jgħix. Madankollu, xi affarijiet qatt m'għandhom imorru fuq munzell tal-ġnien, għax iġorru mard li jgħix aktar minnu:

• Pjanti tat-tadam u tal-patata milquta mill-mildju, u tuberi tal-patata mitlufa. Il-mildju jgħix fit-tuberi u, fejn jiffurmaw spori li jistrieħu, fil-ħamrija. Poġġi dan kollu f'borża jew uża l-kontenitur tal-iskart aħdar tal-kunsill lokali, li l-munzelli industrijali tiegħu jisħnu ferm aktar minn wieħed tal-ġnien.
• Għeruq tal-brassiki minn sodda bil-marda tal-għeruq minfuħa — għeruq minfuħa u mgħawġa. L-ispori jgħixu fil-ħamrija għal ferm aktar minn għaxar snin; qatt ma tagħmilhom kompost u qatt ma ċċaqlaq ħamrija minn dik is-sodda.
• Basal u kurrat bit-taħsir abjad, il-moffa bajda bħall-qoton fil-qiegħ. L-istess regola: jibqa' fil-ħamrija għal snin.
• Għeruq tal-ħaxix ħażin perenni — il-leblieb, in-nieġem, l-Aegopodium — sakemm ma tgħarraqhomx l-ewwel f'barmil ilma għal ftit ġimgħat.

L-istess iġjene tgħodd għall-pjanti qodma tat-tadam u tal-ħjar taħt il-ħġieġ; il-lista tagħna għat-tindif tas-serra tkopri dik il-parti.

X'jibqa' fl-art

Li tkun taf x'għandek tħalli huwa importanti daqstant. L-għelejjel tax-xitwa jibqgħu f'posthom u jinqatgħu skont il-bżonn: il-kurrat, il-kale, il-kaboċċi ta' Brussell, iz-zunnarija bajda u l-insalati tax-xitwa taħt kampana. Xi għeruq huwa aħjar jinqalgħu qabel ġlata qawwija u oħrajn jitjiebu fl-art — il-gwida tagħna dwar kif taħżen il-ħaxix tal-għeruq tispjega liema huma liema.

Aqta' l-pjanti tal-fażola u tal-piżelli f'livell mal-ħamrija minflok ma taqlagħhom. L-għeruq, bin-noduli tagħhom li jiffissaw in-nitroġenu, jitħassru fejn huma u jitimgħu l-għalla ta' warajhom — normalment il-brassiki bil-weraq f'rotazzjoni — filwaqt li jekk taqlagħhom tħarbat biss il-ħamrija għal xejn.

Lanqas m'hemm bżonn li kull rokna tkun tleqq. Munzell ħatab, zkuk vojta jew strixxa ħaxix twil fit-tarf tal-ġnien jagħtu kenn lill-ħanfus tal-art, lin-nannakoli u lid-dubbien tal-fjuri li jaħdmu għalik ir-rebbiegħa d-dieħla. In-naħa ornamentali ta' dan l-argument tinsab fl-artiklu ħalli r-rjus taż-żerriegħa; ġewwa s-sodod tal-ħaxix, tirbaħ l-iġjene.

Għatti kull sodda għarwiena

Ħamrija għarwiena fix-xitwa hija ħamrija moħlija: ix-xita taħsel in-nitroġenu u tħabbat il-wiċċ sakemm isir qoxra, u l-ewwel ġimgħa sħuna tar-rebbiegħa ġġib mewġa ta' ħaxix ħażin. Kull sodda li tnaddaf għandha tkun mgħottija b'waħda minn tliet affarijiet:

• Demel aħdar, jekk is-sodda tkun vojta sal-bidu ta' Ottubru. Il-veċċa tax-xitwa hija l-aktar reżistenti fil-firxa tagħna; it-trifoll u l-faċelja jridu jinbdew f'Settembru; il-mustarda hija mgħaġġla imma hija brassika, għalhekk żommha 'l barra minn rotazzjoni bil-marda tal-għeruq minfuħa. Il-gwida dwar id-demel aħdar fiha d-dati u kif tidfnu fil-ħamrija.
• Mulċ tal-kompost — 2–5 cm ta' kompost tal-ġnien jew demel imħassar sew imħalli fuq il-wiċċ biex id-dud jiġbduh 'l isfel. Huwa l-qalba tal-metodu bla tħaffir u jaħdem fuq kull sodda, anke f'Novembru.
• Weraq jew kartun, miżmuma 'l isfel b'xibka jew ġebel, fuq sodod li tridhom ħielsa mill-ħaxix ħażin sa April. Il-weraq li ma tużax b'dan il-mod jagħmlu kompost tal-weraq għall-kompost taż-żrigħ tas-sena d-dieħla; aktar għażliet fl-artiklu dwar il-mulċ u l-kontroll tal-ħaxix ħażin.

Kif tlesti sodda għax-xitwa, pass pass

1. Aħsad u naddaf Aqla' l-aħħar tal-għalla, aqta' l-fażola u l-piżelli f'livell mal-ħamrija, u aqla' l-bqija kollu bl-għeruq u kollox.
2. Issortja l-fdalijiet Il-materjal b'saħħtu fuq il-munzell tal-kompost; il-mildju, il-marda tal-għeruq minfuħa, it-taħsir abjad u l-għeruq tal-ħaxix ħażin perenni fil-kontenitur tal-iskart jew mal-ġbir tal-iskart aħdar.
3. Naddaf il-ħaxix ħażin Speċjalment kull ma jkun se jagħmel iż-żerriegħa — is-senecio u l-kardamina jistgħu jagħmlu ż-żerriegħa anke f'nofs xitwa moderata.
4. Iċċekkja l-pH Kit sempliċi huwa biżżejjed, għall-inqas għas-sodda fejn se jikbru l-brassiki s-sena d-dieħla.
5. Ġir jew tmigħ — mhux it-tnejn Agħti l-ġir lis-sodda aċiduża tal-brassiki, u żid il-kompost jew id-demel fil-bqija. Qatt it-tnejn fuq l-istess sodda fl-istess ħin.
6. Għattiha fl-istess jum Demel aħdar, mulċ tal-kompost jew weraq — skont liema jaqbel mas-sodda u mad-data.
7. Immarka u niżżel Niżżel x'kiber hemmhekk fuq il-pjan tar-rotazzjoni tiegħek sakemm għadek tiftakar.

Appoġġi, testijiet tal-ħamrija u ġir

Daħħal il-qasab, ix-xbieki u l-irbit sakemm ikunu niexfa. Naddaf bl-ixkupilja l-ħamrija minn qiegħ kull qasba — il-parti li titħassar u tilqa' l-ispori — u aħżinhom wieqfa taħt il-kenn, marbutin skont it-tul. Neħħi l-ispag u l-irbit qadim tal-pjanti, postijiet favoriti fejn il-pesti jgħaddu x-xitwa, u kkobba x-xbieki meta jkunu niexfa. Aktar fl-artiklu dwar appoġġi u gradilji għall-pjanti.

Il-ħarifa hija wkoll iż-żmien biex tiċċekkja l-pH, għax il-ġir jaħdem bil-mod. Il-brassiki jikbru l-aħjar, u jbatu l-inqas mill-marda tal-għeruq minfuħa, f'ħamrija newtrali jew ftit alkalina — għalhekk jekk is-sodda tal-kaboċċi tas-sena d-dieħla toħroġ aċiduża, agħtiha l-ġir issa u ħalli x-xita tax-xitwa ddaħħlu fil-ħamrija. Żomm il-ġir u d-demel separati: jekk jingħataw flimkien, il-ġir ikeċċi n-nitroġenu mid-demel frisk bħala ammonja. U tagħtix ġir lis-sodda tal-patata, fejn jinkoraġġixxi l-iskabja.

Iktbu sakemm għadek tiftakar

L-aktar xogħol siewi tal-ħarifa jieħu nofs siegħa fuq il-mejda tal-kċina. Pinġi x'kiber fejn — se jkollok bżonnu għar-rotazzjoni — u niżżel liema varjetajiet marru tajjeb, liema m'intix se tkabbar aktar, u liema żrigħ kien kmieni jew tard wisq. Sa Frar, kollox ikun sar biss supposizzjoni.

Imbagħad għaddi mil-landa taż-żerriegħa tiegħek. Iż-żerriegħa tixjieħ b'ritmi differenti ħafna — iz-zunnarija bajda u l-basal jiddgħajfu fi żmien sena jew sentejn, it-tadam u l-brassiki jżommu għal diversi snin — għalhekk iċċekkja l-pakketti l-qodma bit-test tal-ġerminazzjoni fl-artiklu kemm iddum iż-żerriegħa. Ordna l-ewwel dawk li jibdew l-aktar bil-mod: iċ-ċili u l-bżar jinżergħu minn Jannar, u l-gwida tagħna dwar kif tkabbar iċ-ċili u l-bżar miż-żerriegħa hija post tajjeb biex tibda l-pjan tas-sena d-dieħla.

Żbalji komuni

• Tindif kbir wieħed f'Novembru. Is-sodod jibqgħu għarwiena għal ġimgħat u jkun tard wisq għal demel aħdar.
• Li tpoġġi fil-kompost pjanti bil-mildju, bil-marda tal-għeruq minfuħa jew bit-taħsir abjad. Munzell tal-ġnien ma joqtolhomx; l-għalla ta' wara terġa' tiltaqa' magħhom.
• Li taħdem ħamrija mxarrba. Il-marki tas-saqajn fil-ħarifa jsiru ħamrija magħfusa fir-rebbiegħa.
• Li tagħti l-ġir u d-demel flimkien. Titlef in-nitroġenu li għadek kif żidt.
• Li tħalli l-qasab fl-art. Xitwa f'ħamrija mxarrba tħassar il-qiegħ u ġġorr il-mard għas-sena d-dieħla.

Mistoqsijiet frekwenti

Għandi nħaffer il-ġnien tal-ħaxix fil-ħarifa?
M'hemmx bżonn. It-tħaffir iġib iż-żerriegħa midfuna tal-ħaxix ħażin fil-wiċċ, ikisser l-istruttura tal-ħamrija u jħalli l-art esposta, filwaqt li mulċ itejjeb l-istruttura b'ħafna inqas xogħol — il-bażi tal-metodu bla tħaffir. L-eċċezzjoni tradizzjonali hija t-tafal tqil ħafna, imħaffer bl-addoċċ fil-ħarifa biex il-ġlata tkisser il-biċċiet kbar tal-ħamrija; dan jaħdem, imma saff oħxon ta' mulċ jikseb kważi l-istess f'żewġ jew tliet xtiewi.

Nista' npoġġi pjanti tat-tadam milquta mill-mildju fuq il-munzell tal-kompost?
Aħjar le. Sakemm il-munzell tiegħek ma jisħonx sew, poġġi t-tkabbir milqut f'borża jew uża l-kontenitur tal-iskart aħdar tal-kunsill lokali, u kun żgur li ma jibqgħux tuberi tal-patata fl-art jew fuq il-munzell li jġorru l-mildju għas-sena d-dieħla.

Huwa tard wisq biex tiżra' demel aħdar?
Il-veċċa reżistenti għadha tistabbilixxi ruħha jekk tinżera' sal-bidu jew nofs Ottubru; wara dan m'hemmx biżżejjed sħana jew dawl biex tgħatti l-art qabel ix-xitwa. Mill-aħħar ta' Ottubru 'l quddiem, agħmel mulċ bil-kompost jew bil-weraq minflok.

Għadni nista' niżra' xi ħaġa f'sodda li għadni kif naddaft?
Iva, ftit. Il-valerjanella u l-ispinaċi reżistenti tax-xitwa għadhom jistgħu jidħlu taħt kampana, u ż-żrigħ ta' Ottubru fil-firxa tagħna juri x'iktar hu mmarkat għal dan ix-xahar — ara x'tiżra' f'Ottubru għall-istampa sħiħa.

Ġnien tal-ħaxix imħejji sew għax-xitwa ma jidhirx wisq f'Diċembru — ftit ringieli ta' kurrat u kale, sodod taħt il-kompost jew tapit ħafif aħdar ta' veċċa — imma jibda r-rebbiegħa ġimgħat qabel wieħed li tqaxxar għalkollox. Għall-bqija tax-xogħlijiet tal-istaġun, ara x'tiżra' f'Ottubru, il-kalendarju taż-żrigħ tal-ħaxix u l-gwida tagħna għal min jibda jkabbar il-ħaxix; esplora l-firxiet ta' demel aħdar, piżelli u fażola, valerjanella u l-kollezzjoni sħiħa ta' żerriegħa tal-ħaxix, jew agħti ħarsa lejn il-librerija tal-gwidi tat-tkabbir tagħna.